Cosun 1 / Suikerunie

In de jaren 70 van de vorige eeuw was de Koninklijke Coöperatieve Cosun U.A. (Royal Cosun/de Nederlandse Suiker Unie) op zoek naar een nieuw hoofdkantoor in Breda. De locatie die zij uiteindelijk verwierven ligt aan de westelijke rand van Breda. De direct omliggende woonwijken waren er destijds nog niet. De Suikerunie gaf Wim Quist de opdracht om een passend hoofdkantoor te ontwerpen dat omstreeks 1975 gerealiseerd werd. In het oorspronkelijke ontwerp werd het terrein van de Suikerunie ontsloten aan de westzijde. Via een entreepoort met aan weerszijden een garage en portierswoning betrad men de locatie die een groene, parkachtige inrichting had. De werknemers en bezoekers werden naar de entree begeleid die zich in de uitsnede aan de zuidwestkant van het gebouw bevindt. De diagonale positionering van het gebouw ten opzichte van de kavel komt hieruit voort. Terreininrichting, beeldende kunst en gebouwen vormden een zorgvuldig ontworpen ensemble.

Ruim twintig jaar is de situatie vrijwel onveranderd gebleven. Wel werden ten noorden en oosten van het plan respectievelijk een woonwijk en een politiebureau gebouwd. Rond de eeuwwisseling is de locatie verdicht. Er zijn plannen gemaakt voor een viertal kantoorgebouwen, waarvan er uiteindelijk twee gerealiseerd zijn.  In 2011 verliet Cosun / Suikerunie hun hoofdkantoor en sindsdien staat het pand leeg. De garage en portierswoning zijn inmiddels gesloopt, de beeldende kunst is verdwenen, het maaiveld heeft grotendeels een laagwaardige invulling met parkeren en de Zuilenstraat die het park ontsloot bestaat niet meer. Het Cosun terrein wordt in de komende jaren nieuw leven ingeblazen en getransformeerd naar een woongebied. Het parkeren wordt onder de grond opgelost en de woongebouwen komen weer in een park te staan. Cosun 1 / Suikerunie is de eerste stap in de transformatie.

Waardestelling

Naast een door de gemeente uitgevoerde waardestelling van het gebouw hebben wij documentatie verzameld uit diverse boeken, het tekeningenarchief van de gemeente Breda en zijn we een aantal keer bij Wim Quist langs geweest om het gebouw en onze plannen te bespreken. Hierbij hebben we heldere uitgangs- en aandachtspunten kunnen formuleren voor de transformatie. Het gebouw is in de basis een heldere kubus die met een hoekverdraaiing in het park staat. De gevels zijn opgetrokken uit metselwerk met diepe negges en een uniforme invulling die het gebouw een ingetogen expressiviteit geven. De gevel in de snede heeft in contrast hiermee een high-tech uitstraling in twee lagen: een volledig glazen gevel en daarvoor beweegbare lamellen die dienen als zonwering. Het behoud van het markante, solitaire karakter en de expressieve gevels van het gebouw zijn belangrijke uitgangspunten geweest. Het rationele gevelbeeld dat tot in het kleinste detail zorgvuldig is uitgewerkt: ogenschijnlijke eenvoud maar zeer knap gemaakt. Het sprekende contrast in materiaal, kleur, vormgeving en uitstraling tussen enerzijds de massieve bakstenen buitenschil en anderzijds de luchtige constructie van de ‘voering’: beide met een eigen stramien, gelaagdheid, dynamiek en expressie.

De structuur van gevel, kernen en tweetal kolommen zijn de basis, de rest van de verdiepingen zijn verder vrij indeelbaar. De huidige kantoorinvulling met scheidingswandjes en verlaagd plafond draagt weinig bij aan de karakteristiek van het gebouw en kan verwijderd worden. Door de vorm die oorspronkelijk niet voor woningbouw bedacht is en de hoogtes van de verdiepingen (bijna 4 meter) leent het gebouw zicht goed voor ruime, bijzondere appartementen. Belangrijk punt is het oplossen van de buitenruimtes in het gebouw bij de metselwerk gevel, zodat de expressiviteit en het ritme niet verstoord worden.

Transformatie

We hebben een nieuwe indeling gemaakt die uitgaat van ondersteunende functies rond de kern en leefruimtes zoveel mogelijk aan de gevel. Zo ontstaat er een grote diversiteit aan appartementen, ook omdat we de kelder en het dak willen activeren. We komen op 23 types op 39 appartementen variërend van 60-150 m2. De scherpe hoeken geven aanleiding tot bijzondere typologieën en plattegronden. Buitenruimtes bij de metselwerk gevel stellen we op suggestie van Wim Quist voor als wintertuinen op de hoeken en op andere plekken waar ze nodig zijn. Voor de gevel in de snede willen we de buitenruimtes ook de zonwering laten zijn die integraal onderdeel worden van de nieuwe gevel. Ook willen we hier groen integreren, eveneens een idee van Quist.

In de oorspronkelijke stedenbouwkundige opzet was Cosun 1 / Suikerunie het einde van een route. De gevel in de snede was waar het gebouw zich opende aan het einde van die route en waar men begeleid werd naar de entree. In de nieuwe situatie is de opzet van het park niet langer een route, maar onderdeel van een ensemble van gebouwen met meerdere richtingen en routes. De westgevel bleek dan ook een betere en duidelijkere plek om het gebouw te ontsluiten. In die nieuwe situatie opent de gevel in de snede zich nog steeds, maar de functionaliteit ligt meer in de privésfeer, uitzicht en buitenruimtes. Het hele gebouw is onderkelderd. Die kelder kan deels een functionele invulling krijgen met bergingen en technische ruimtes, maar daarnaast is hij groot genoeg om ook een deel bij de woningen te trekken en zo dubbelhoge woningen met vides te creëren. Ook het dak willen we activeren: je hebt er een prachtig uitzicht en het wordt nu niet gebruikt. De bestaande dakopbouwen vervangen we door een enkel, lager volume. Vanuit vijf woningen op de 4e verdieping kun je hier komen en hebben deze een verdieping en een toegankelijke daktuin. De opbouw wordt in metaal uitvoeren met een lamellengevel. Zo is deze ondergeschikt aan het gebouw maar refereert er wel aan in kleur en ritmiek.

Gevels

De puien in de metselwerk gevel zijn weliswaar voorzien van tripel glas wat in de tijd dat het gebouwd werd ongebruikelijk was, maar er zijn geen te openen delen en ze zijn samengesteld zodat aanpassen onmogelijk is. Deze puien worden vervangen door nieuwe, verdiepingshoge kozijnen in een vierdeling. We hebben drie soorten puien in het plan: vast glas, puien met te openen delen bij en vouwpuien bij de wintertuinen. De puien zijn qua profilering en uitstraling zodanig dat ze identiek lijken, ongeacht welk type het is. Zo krijgen we een gevelbeeld dat rustig en eenduidig blijft, net als in de bestaande situatie. De huidige gevel in de snede kenmerkt zich door zijn gelaagdheid, detaillering en de high-tech uitstraling die contrasteert met het ambachtelijke metselwerk. Dat contrast willen we handhaven: er komt een nieuwe open gevel in hetzelfde ritme als de bestaande. De constructie die de bestaande lamellen ondersteund gebruiken we om een tweede laag toe te voegen in de vorm van geperforeerde stalen schermen. Deze kunnen de bewoners laten begroeien en zo ontstaat er een prettige groene binnenwereld die contrasteert met de zware metselwerkgevel.

Duurzaamheid

Aan transformatie worden lagere eisen gesteld met betrekking tot de energiehuishouding dan aan nieuwbouw. Door het gebruik van slimme installaties en warmte-koude opslag in de grond weten we toch aan de nieuwbouweisen te voldoen. Maar belangrijker: het zo lang mogelijk kunnen (her)gebruiken van een gebouw door de functionele vrijheid om het opnieuw in te delen en doordat het een onmiskenbare kwaliteit heeft waardoor niemand de neiging heeft het af te breken is in onze ogen het meest duurzame dat er is.

Lemelerberg

In Alphen aan den Rijn hebben we een compact woongebouw ontworpen op de plek van een bestaand parkeerterrein. Het gebouw vormt een nieuw hoogteaccent in de wijk aan de kruising Horstenweg-Eisenhowerlaan. Het ontwerp gaat uit van een vierkant volume in lijn met de naastgelegen kantoorpanden. Vanuit dit volume is het blok vormgegeven zodat er vanaf verschillende hoeken een ander perspectief ontstaat en het gebouw in de context wordt verankerd.

Het woongebouw wordt uitgevoerd in licht metselwerk met een subtiele plint. In deze plint worden fietsen, bergingen en parkeren opgelost. De bovenbouw biedt plaats aan een mix van woningen variërend tussen de 45 en 100m². De bestaande verharding wordt ingewisseld voor een zo groen mogelijke omgeving. Parkeren wordt deels onder het gebouw en op het terrein in half-verharding gerealiseerd. Groene hagen rondom de parkeerplaatsen en het plangebied zorgen voor een natuurlijke barrière. Naast het gebouw wordt een gezamenlijke buitenruimte gerealiseerd.

Cartesius Okinawa

Cartesius wordt een groene en gezonde stadswijk met ruim 3.000 woningen. Duurzaamheid en biodiversiteit staan centraal, met veel ruimte voor ontmoeting, beweging en ontspanning. Belangrijk onderdeel van de stadswijk is het meten van interventies om zo een bijdrage te leveren aan een gezonde en duurzame leefomgeving en uiteindelijk de fysieke en mentale gezondheid voor mens en dier met een grotere bijdrage aan de aarde. Dit gebeurt aan de hand van de hard- en software: community, natuur & biodiversiteit, beweging, ontspanning & zingeving, duurzaamheid, mobiliteit, milieu en gezonde voeding.

In Okinawa gaan de bewoners volgens het Gemengd Wonen-concept wonen. Een woonvorm waarin bewoners met en zonder woonbegeleiding samenleven. 36 woningen zijn bestemd voor mensen met een verstandelijke beperking, 24 voor uitstroom uit de maatschappelijke opvang en 105 voor reguliere sociale huurders. Stichting De Tussenvoorziening en Abrona begeleiden straks de bewoners die extra ondersteuning nodig hebben, zodat zij weer volwaardig kunnen deelnemen aan de maatschappij. We zijn er trots op dat we ons steentje hieraan bij kunnen dragen door het ruimtelijk vorm te mogen geven.

Gemengd Wonen is inmiddels een onmisbare woonvorm om aandachtsgroepen zoals huurders met begeleiding, huurders die uitstromen uit de maatschappelijke opvang of beschermd wonen goed te laten landen in hun nieuwe woning en woonomgeving. Ook voorziet Gemengd Wonen in de behoefte van regulier woningzoekenden om te wonen in een buurt waarin buren betrokken zijn bij elkaar.

In de plint van het gebouw komen naast de entreefunctie van de woningen onder andere de gemeenschappelijke fietsenstalling en commerciële units naast het stationsplein Utrecht Zuilen.

Cartesius is een ontwikkeling van het Cartesius Ontwikkelconsortium (projectontwikkelaars MRP en Ballast Nedam Development) in samenwerking met de Gemeente Utrecht en NS Stations (onderdeel Nederlandse Spoorwegen), stedenbouwkundig en landschapsarchitect Mecanoo, EVA architecten (Okinawa en de parkeergarage), Paul de Ruiter Architects(Nicoya en Loma Linda), de Architekten Cie. (Baunei). Realisatie van fase 2 is in handen van Heddes Bouw & Ontwikkeling B.V. (het CAB, Okinawa, de parkeergarage) en Ballast Nedam West (Nicoya).

Jenaplan Kindcentrum Jeanne d’Arc Tilburg

De locatie van het Jenaplan Kindcentrum Jeanne d’Arc ligt op de hoek van de Tempelhofstraat en de Le Bourgetstraat in Tilburg. Deze plot maakt deel uit van een groter maatschappelijk gebied in de wijk Het Zand. Voor het ontwerp van het JKC is onderzocht of het bestaande gebouw gehandhaafd kon blijven. Dit betekende naast renovatie een gedeelte sloop met vervangende nieuwbouw. Op deze manier kon het speelplein onderdeel worden van het groene binnengebied.

Na diverse workshops met de gemeente Tilburg en gesprekken met omwonenden werd duidelijk dat zowel buurt als gemeente graag een openbaar toegankelijk schoolplein willen hebben die grenst aan de openbare ruimte. Zo is er zicht op het plein en kunnen de kinderen uit de buurt buitenschools spelen. Daarom is in overleg met Xpect 013 en de afdeling Stedenbouw besloten om het ontwerp uit onze visie om te keren. De buitenruimte grenst nu aan de Le Bourgetstraat en het kindcentrum omarmt deze ruimte door een L-vormig gebouw.

Een tweelaags volume grenst aan de Tempelhofstraat en markeert de hoek met de Le Bourgetstraat. Het lage volume staat hier haaks op en begrenst de buitenruimte van het kindcentrum maar verzorgt tegelijkertijd, door de kleinschaligheid en de groene inrichting ervan, de overgang naar het groene binnengebied.

Op het terrein staat een mooie, markante Zilverlinde met een bijzondere vertakking. Het ontwerp van de nieuwbouw integreert deze boom in het lage volume op een eigentijdse wijze middels een gebogen gevel om de boom. Door deze wat uit te rekken krijgt de boom een mooie plek in deze patio en ontstaat een gedeeltelijk besloten buitenspeelplek voor het jonge kind.

Binnen grenst aan de hoofdentree de ontmoetingsruimte. Het welkome en overzichtelijke hart, van waaruit de routes lopen naar het beeldend atelier, de kinderopvang, de stamgroepen 1-2, het theater met aan weerszijden de trappen naar de verdieping, de ondersteunende ruimten en de BSO voor de onderbouw.

Het beeldend atelier vormt met haar bijzondere vorm en functie een schakel tussen kinderopvang, de onderbouw en het theater. In de laagbouw voorzien we de kinderopvang. In het tweelaags volume de onderwijsruimten, het ondersteunend programma en de BSO.

Centraal in het tweelaags volume ligt het theater gecombineerd met twee speellokalen. Het theater is deels verdiept en kan op verschillende manieren gebruikt worden voor optredens, muziek, bijeenkomsten en vieringen met de stamgroep tot vieringen schoolbreed. De speellokalen XL (vrije hoogte 4,5m) kunnen apart of samen gebruikt worden tot en met groep 6. In het ontwerp zijn twee kleedruimten opgenomen en twee aparte bergingen.

In het kindcentrum liggen de groepsruimten voornamelijk aan de buitenkant, de luwe zijde met uitzicht op de prachtige bestaande bomen. Zo is er in de lokalen minder overlast van gebruik van het plein bij meerdere pauzemomenten. De bomen begrenzen de gehele maatschappelijke zone en vormen een natuurlijke zonwering naar de groepsruimten. Het nieuwe plein wordt ingericht als natuurlijk en groen speelplein.

Het Spoor

In het beschermd dorpsgezicht van Zeist wordt de nieuwe huisvesting gebouwd voor Jenaplanschool Het Spoor. De locatie kenmerkt zich door de vele bomen, het natuurlijke karakter van het schoolplein en de monumentale omliggende bebouwing. De kleuren van het zand, boomschors en dennennaalden vormen de basis van de kleuren van het gebouw. Het gebouw omarmt het groen door aan twee zijden van het gebouw een boom door de luifel te laten groeien. Het natuurlijk karakter wordt versterkt door ronde vormen en geïntegreerde voorzieningen voor gevelbegroeiing. De gevel heeft op de verdieping een verbijzondering van klamp metselwerk. Hierbij wordt de baksteen op zijn kant gemetseld waardoor het kuiltje (de frog) in de baksteen zichtbaar wordt. Dit zorgt voor een levendig schaduwspel in de gevel gedurende de dag. De gevel wordt voorzien van nestkasten voor vleermuizen, huismussen en gierzwaluwen.

De indeling van de school is ontworpen om het Jenaplan onderwijs maximaal te faciliteren. Samenwerken, groepsoverstijgend leren en vieringen staan centraal in dit gebouw. Het interieur is ontworpen met extra aandacht voor een goede akoestiek. Zo zijn wanden schuin geplaatst en wordt geluidsabsorberende bekleding toegepast. Daarnaast zijn er voldoende plekken om buiten de groep in stilte te kunnen werken of gesprekken te voeren.

Het hart van de school wordt gevormd door het kookcafé. Hier kan worden gekookt met de kinderen en zorgt een vide voor veel daglicht. Aan dit centrale hart ligt ook het podium dat dagelijks wordt gebruikt om groepsgewijs instructie te geven, opdrachten te presenteren en voorstellingen te oefenen. Tijdens grote voorstellingen kan middels een grote vouwwand het speellokaal worden betrokken bij het podium.

De school heeft voor iedere bouw een eigen entree met garderobe. De entrees hebben direct toegang tot het speelplein. De entree van de kleuterbouw heeft direct toegang tot het speellokaal. Tijdens warme zomerdagen kan in iedere bouw de deur open om de buitenleerplekken te betrekken bij de onderwijsruimten. De docenten kunnen tijdens deze dagen gebruik maken van een eigen dakterras.

Het Verlaat

In 1973 werd het Girokantoor gerealiseerd naar een ontwerp van Abe Bonnema. Het gebouw stond vrijstaand aan de Wester Stadsgracht, net buiten de historische binnenstad van Leeuwarden. Het gebouw is opgetild van het maaiveld en staat op een betonnen poot. Deze paddenstoelconstructie geeft het gebouw zijn unieke karakter en maakte daarnaast een vrij indeelbare plint mogelijk. Als snel werd het plangebied uitgebreid met twee nieuwe gebouwen: Nijderbij (1982) en de Zwei (1990). De drie kantoorgebouwen werden functioneel aan elkaar gemaakt om een soort van campus te creëren.

In de loop der jaren is de situatie verrommeld, zijn plinten aan elkaar geklonterd en heeft het Verlaat zijn solitaire karakter verloren. Mede doordat het gebouw al een paar jaar leeg staat, heeft het gebied veel kwaliteit verloren. Wij werden gevraagd het gebouw te transformeren naar een woonbestemming. Het behoud van het markante karakter, evenals het weer vrijspelen van de plint zijn belangrijke uitgangspunten geweest tijdens het ontwerp.

Panoven

Een plek waar iedereen voorbij komt. Fietsers vanuit het centrum, toeristen vanaf het water en verkeer vanaf de Beneluxbrug. Kortom, de plek wordt omarmt door verkeersbewegingen. De plek kent daardoor ook twee voorkanten, respectievelijk de IJsselkade aan de oostzijde en de Panoven aan de westzijde, en ligt in een reeks van aaneengesloten bebouwing langs de Hollandse IJssel. Het is een zichtlocatie die je niet als zodanig waarneemt. Het bestaande bedrijfsgebouw beslaat de volledige bouwkavel en zal worden gesloopt.

Het ontwerp omvat vier geschakelde woningen. De woningen zijn zodanig ontworpen dat de vier woningen enerzijds als één massa de overgang vormen naar het grote appartementsgebouw aan de noordzijde en anderzijds een individuele herkenbaarheid hebben om aan te kunnen sluiten op de vrijstaande woning aan de zuidzijde. Om naast de individuele herkenbaarheid ook een antwoord te geven op de ligging aan de bocht van de Hollandse IJssel zijn de voor- en achtergevels van de woningen met een knik uitgevoerd. Deze knik is op ca. 1/3 van het gevelvlak gelegd zodat alle woningen kunnen genieten van het beste uitzicht. Door het dak in een lessenaarskap uit te voeren ontstaat er in samenhang met de geknikte gevels een mooi meanderend beeld langs de Hollandse IJssel.

De gevelopeningen spelen met de richtingen van het gevelvlak waarbij de gevelopeningen van de hoekwoningen in de kopgevels zijn geplaatst om meer uiting te geven aan de alzijdigheid van de massa op deze plek.

Gerbrandy

De Hogebiezendijk in IJsselstein is van oorsprong een oud bebouwingslint met boerderijen en geldt als herkenbare structuur binnen en buiten de stad. Op de grens naar het buitengebied ligt de kavel van deze nieuwe woning. De plek vormt vanuit het zuiden gezien een toegang naar het centrum van de stad en het westelijk gelegen Zenderpark, een vrij jonge nieuwbouwwijk van IJsselstein. De woning is evenals de overige bebouwing aan het lint in de lengterichting georganiseerd. In basis is de woning ontworpen als eenlaags volume met zadelkap. Om enerzijds antwoord te geven op het onderliggende programma alsmede de plek van de woning in haar context hebben we de voor- en achterzijde van de woning voorzien van een hoogteaccent. Het dakvlak van het zadeldak wordt hier gecontinueerd als lessenaarsdak. Op deze manier ontstaat er onder de kap een mooie sequentie van ruimtes waaronder het slapen, de woonkeuken, woonkamer als het terras liggen gesitueerd. De kinderslaapkamers, bergingen en garage liggen in het souterrain en worden middels een patio voorzien van daglicht.

Het maaiveld ligt op deze plek vrij laag. Om er voor te zorgen dat de woning niet ‘wegzakt’ ligt de begane grond ca. 70 cm boven maaiveld. Hierdoor behouden we de natuurlijke oevers als mooi contrast op het monolithische karakter van de woning. Het dak van de garage wordt ingericht als wilde bloementuin en regelt op deze manier de privacy van de woning naar het fietspad. Door de spiegelsymmetrische opzet van de hoofdmassa worden de gevelopeningen binnen een rustige ritmiek in de gevel geplaatst. Diepe negges aan de zuidzijde voorkomen de opwarming van de woning, bieden de gewenste geborgenheid op deze plek en versterken wederom de zwaarte van de woning.

Het volume wordt volledig in metselwerk steenstrips uitgevoerd. De dakranden worden afgedekt in hetzelfde materiaal van de gevel en omsluiten de PV panelen. De woning heeft een hoge lambrisering van staand metselwerk om de grote gevelvlakken op subtiele wijze te verfijnen en een mooie overgang van de woning naar het maaiveld te maken. Aan de achterzijde loopt de lambrisering door als buitenkeuken voor het overdekte terras. Hier is het, uit de wind, goed toeven.

Tuinpaviljoen

Bij een vrijstaand huis met een grote tuin hebben we dit circulaire tuinpaviljoen ontworpen als bijgebouw. Naast een hobby / biljartruimte is er een berging en een carport. De vormgeving is geinspireerd door de case study houses van halverwege de vorige eeuw. Het plan heeft een zichtbare constructie, de ruimte vloeit over van binnen naar buiten en een luifel vover de hele lengte van het gebouw verbindt de verschillende functies.

Waar de case study houses vooral een showcase moesten zijn van efficient, snel en goedkoop bouwen, ligt in dit paviljoen de nadruk op circulaire houtbouw. Het gebouw kan op termijn weer volledig gedemonteerd worden, alle onderdelen zijn opgenomen in een materialenpaspoort en de verbindingen zijn droog. De constructie en gevel zijn opgetrokken uit accoya hout en ook de overige materialen zijn vrijwel geheel biobased.

Parkhouses Parijsch

In de nieuwe Culemborgse uitbreidingswijk Parijsch komen 19 nieuwe woningen aan de oever van het water te liggen. Deze oever wordt ingericht als park met veel groen, speelvoorzieningen en wandelpaden. De 19 woningen zijn zodanig ontworpen dat deze kwaliteit maximaal kan worden benut. Zij hebben een breedte van maarliefst 8,6 meter waardoor ze maximaal op het zuiden zijn georiënteerd en een panoramisch zicht op het park en de oevers hebben.

Om een natuurlijke zonwering aan de zuidzijde te generen heeft de begane grond een klein overstek. Zo wordt de zon in de zomer tegengehouden terwijl hij ’s winters naar binnen schijnt. Aan de noordzijde van de woning ligt de aangrenzende bebouwing. Door aan deze kant de verdieping juist terug te laten springen wordt een betere afstand tot de aanliggende bebouwing gecreëerd.

De breedte van de woning zorgt voor maximale flexibiliteit voor de bewoners. Wil je de keuken aan de parkzijde of juist aan de voorkant? Wil je het terras als uitloop van de woonkamer of juist als verlengstuk van de keuken? Het kan allemaal!

Er worden twee typen gerealiseerd; twee laags (A) en drie laags (B). Door dit hoogteverschil in combinatie met de verschuiving van de verdieping ontstaat een dynamisch beeld. De vijf bouwblokken hebben elk een eigen configuratie waardoor ieder bouwblok uniek is. De woningen worden optioneel als energie neutraal aangeboden.